Haber Detayı
22 Aralık 2020 - Salı 09:02 Bu haber 4448 kez okundu
 
GÜMÜŞHANE’DE AHŞAP TAVANLI CAMİLER
KÜLTÜR Haberi
GÜMÜŞHANE’DE AHŞAP TAVANLI CAMİLER

İpek Yolu üzerinde kurulan Gümüşhane ili, Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu bağlantılı yol ağları içerisinde önemli bir güzergâhta kurulmuştur.

Bu güzergâhta bulunmasından dolayı her çağda stratejik önemini korumuştur. Özellikle Osmanlı döneminde maden yataklarından dolayı daha da önemi artmıştır. Osmanlı idaresi altında Gümüşhane önceleri Erzurum, daha sonra Trabzon beylerbeyliklerinin sınırlan içerisinde kalmıştır. Zira Kâtib Celebi’nin Cîhannümâsında şehir Erzurum, Evliya Çelebi Seyahatnamesinde ise Trabzon eyaleti içinde gösterilmiştir. Canca civarında gümüş yataklarının işletilmesine Osmanlı döneminde de devam edilmiş, burada gümüş sikkeler basılmıştır.

Fâtih Sultan Mehmed, madenle uğraşan halkı vergiden muaf tutarak onları gümüş madenlerini işletmeye teşvik etmiştir. Böylece bölgedeki madenci nüfusunda artış meydana gelmiştir. Kanuni Sultan Süleyman döneminde şehrin yerindeki ilk değişiklik gerçekleşmiş: yeni gümüş yataklarına daha yakın olan mevkide Süleymaniye Camii adı verilen bir cami ile bu cami çevresinde elli kadar evin inşası emredilmiştir. Bu şekilde günümüzde Süleymaniye Mahallesi ya da Eski Gümüşhane adı verilen şehrin temelleri atılmıştır. Bunun üzerine Canca sönükleşmeye, yeni kurulan ve muhtemelen bu dönemde Gümüşhane adı verilen şehir gelişmeye başlamıştır. Stratejik konumundan dolayı ilkçağdan Cumhuriyet dönemine kadar yapılaşmanın izlerinin takip edildiği Gümüşhane’de maalesef Osmanlı dönemi öncesine ait camiler günümüze ulaşmamıştır. Mevcut Osmanlı dönemi camilerinin büyük kısmı da bölgesel özelliklerle şekillenmiş ahşap tavanlı camilerdir. Gümüşhane’de geleneksel Türk mimarisinin temsilciliğini yapan bu tipte on iki cami, bir de mescit bulunmaktadır.

Süleymaniye Mahallesi Ulu Camii

Cami, Eski Gümüşhane yerleşim merkezinde, Süleymaniye Mahallesi’ndedir. Üzerinde kitabesi olmadığı için, tarihi kayıtlar göz önüne alındığında XVI. yüzyılda inşa edildiği anlaşılmaktadır. Cami, türbe, hazire, çeşme ve günümüze ulaşmayan, varlığını kaynaklardan öğrendiğimiz medrese1 yapısıyla küçük bir külliye konumunda inşa edilmiştir. 2 Gümüşhane’nin de içinde bulunduğu bölge Fatih Sultan Mehmet zamanında Osmanlı topraklarına katılmıştır.

Güzeller Mahallesi Cami

Eski Gümüşhane’de Güzeller Mahallesi’nde bulunan caminin kitabesi yoktur. Ancak caminin hemen yanında kitabeli bir çeşme bulunmaktadır. Osmanlı dönemine ait çeşme üzerindeki kitabede H. 1202-M. 1787-1788 tarihinde Mir Ahmed Raşid tarafından yaptırıldığı kayıtlıdır. 5 Muhtemelen çeşme, cami ile beraber yapılmış olmalıdır. Çeşmenin tarihine dayanarak, caminin de çeşme ile aynı tarihlerde inşa edilmiş olduğu düşünülebilir.

Seydibaba Köyü Camii

Gümüşhane’nin Şiran İlçesi’nin Seydibaba Köyü’nde mezarlığın güneyinde inşa edilmiştir. Kare planlı, ahşap tavanlı Osmanlı Dönemi yapısıdır 6 Eğimli arazi üzerine inşa edilen caminin girişi, doğu cephenin kuzey köşesinde açılmış, kuzeyi ve batısı yamaca dayandırılmıştır. Kuzey cephenin ortasında üst kat mahfiline dışarıdan bağımsız bir giriş açılmıştır. Kullanılan malzeme yönünden kuzey cepheye, diğer cepheler kadar özen gösterilmemiştir. Caminin doğu ve güney cephelerinde yuvarlak kemerli ikişer pencere açıklığına yer verilmiştir. Cepheler oldukça sade ve kaliteli kesmetaş işçiliğine sahiptir. Duvar içerisindeki ahşap hatıllar, zeminden 1.00 m. yüksekliğe yerleştirilmiştir.

 

Gülaçar Esentepe Camii

Gümüşhane’nin Torul İlçesi’nin Esentepe Mahallesi (Artebel)’nde bulunmaktadır. Eğimli bir arazi üzerine 6.60 m. x 6.60 m. ölçülerinde kare planlı ve ahşap tavanlı olarak düzenlenen cami iki katlıdır. Üst katın dış cephesi sonradan sıvanmıştır. Caminin içerisinde ahşap duvar ve tavan kaplamalarının tamamı yeni ve özelliksizdir. Güney duvarı ortasına ahşap bir mihrap yapılmış, iki yanına birer pencere açılmıştır (Resim 13). Kuzey cephede girişin her iki yanında birer pencere vardır. Caminin batı cephesinin kuzey köşesine sonradan bir minare eklenmiştir. Kare kaideli, silindirik gövdeli, tek şerefeli minare yenidir. Ayrıca güney cephenin batı köşesine de bir çeşme yerleştirilmiştir.

Örenşar Camii

Gümüşhane’nin Köse İlçesi’nin 15 km. doğusundaki Örenşar Köyündedir. Üzerinde kitabesi bulunan caminin kitabesinden H.1251 - M. 1835 tarihinde Muhammed b. Emin tarafından yaptırılmış olduğu anlaşılmaktadır.

Telme Köyü Mescidi

Gümüşhane’nin Şiran İlçesi’nin 10 km kuzeydoğusunda Telme Köyü içerisindedir (Resim 17). Mescit üzerindeki kitabesinde H. 1265-M. 1849 tarihinde yapıldığı kayıtlıdır (Resim 18). Mescit, Telme Köyü’nde inşa edilen yeni caminin güneyinde köy evlerine bitişik olarak yapılmıştır. 5.15 m. x 3.92 m. ölçülerinde kare planlı ahşap tavanlıdır (Çizim 6). Küçük ölçülerde düzenlenmiş olan mescidin, kuzeye açılan basit iki ahşap girişi bulunmaktadır. Mescidin güney duvarı zeminden 2.13 m. yükseltilmiş ve hafifçe ileri doğru taşırılmıştır. Mihrap nişinin içerisi ahşapla kaplanmış, mihrap kemeri dokuz dilimli olarak yapılmış ve vazodan çıkan çiçek motifleri arasına yapım tarihi 1265 olarak yazılmıştır. Mihrabın her iki yanında dikdörtgen çerçeve içerisine alınmış, ikişer nişe yer verilmiştir. Bu nişlerin çevresi hasır örgü bordürler ile sınırlandırılmıştır. Her iki yanında hayat ağacı tarzında düzenlenmiş bitkisel süslemeler bulunmaktadır. Mescidin batıya açılan dikdörtgen iki penceresi dıştan ahşap kanatlarla kapatılmış olup, bu duvar sonradan yenilenmiştir. Köşelerde kesmetaş, beden duvarları kırmataşla yapılmıştır. Yöresel mimari özellikleri görülmektedir.

 

Kaynak: Editör:
Etiketler: GÜMÜŞHANE’DE, AHŞAP, TAVANLI, CAMİLER,
Yorumlar
Haber Yazılımı