Haber Detayı
12 Mart 2021 - Cuma 08:59 Bu haber 4228 kez okundu
 
Gümüşhane’nin İnanç Geçmişi
KÜLTÜR Haberi
Gümüşhane’nin İnanç Geçmişi

 

Gümüşhane Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Merve Karaçay Türkal gerçekleştirdiği tez çalışmasında Gümüşhane’nin tarih öncesi devirlerden bugüne değin bir yerleşim alanı olduğu, konumu itibari ile tarihi kalkolitik çağın sonlarına kadar uzandığı belirtilmiştir.

Gerçekleştirilen tez çalışmasına göre, Gümüşhane’de tarih öncesi devirlerden bugüne değin bir yerleşim alanı olmuş, konumu itibari ile tarihi kalkolitik çağın sonlarına kadar uzandığı belirtilmiştir. Eski çağlarda, tabiatüstü güçlere hayranlık duyulduğu, Türklerin İslamiyet’le tanışmadan önce Gök Tanrı inancına sahip olduğu ve Türkler üzerinde Şamanizm’in etkisi bilinmektedir.

Gümüşhane ili; Gümüşhane Merkez, Torul, Kürtün, Köse, Şiran ve Kelkit ilçeleri olmak üzere altı ilçeden müteşekkil bir yapı arz eder. Tarihi ipek yolunun bir yan kolu olan Trabzon, Gümüşhane, Bayburt, Erzurum, Tebriz hattı ile doğu ve batı arasında yüzyıllardan beri önemli bir coğrafya üzerine kurulmuş olan Gümüşhane, birçok kavme ev sahipliği yapmıştır.

MÖ. 550 yıllarında Perslerin, Med hâkimiyetine son verip İran Yaylası’ndan Kızılırmak’a kadar uzanan coğrafyada Pers Krallığını kurmaları ile Gümüşhane, Doğu Karadeniz Satraplığı içinde yer aldı.2 MÖ. 331’de Büyük İskender’in Pers İmparatorluğu’na son vermesi ile Makedonların hâkimiyetine girdi. MÖ. 302/298 yıllarında bölgede Pontus Devleti kuruldu.

MS. 395’te Roma İmparatorluğu, Doğu-Batı şeklinde ikiye ayrılınca Gümüşhane, Doğu Roma İmparatorluğu sınırları içerisinde yer aldı. Selçuklular asinler Savaşı’ndan (1048) sonra yörede geçici hâkimiyet kurdular ve Malazgirt Savaşı’ndan sonra Emir Mengücek Gazi, Gümüşhane yöresini Erzincan imaretine bağladı.

Anadolu Selçukluları zamanında Gümüşhane, Harşit vadisinden geçerek Maçka’ya kadar ilerleyen Melik II. Gıyaseddin Keyhusrev ve atabegi Mübarizüddin Ertokuş tarafından ele geçirildi. Fakat 1243 yılında Selçukluların, Köse Dağ Savaşı’nda yenilmesinin ardından ilerleyen İlhanlı kuvvetleri, yöreye hâkim oldular. İlhanlıların güç kaybetmesiyle Celayirlilerin hâkim olduğu bölgede 14.yy’ın ilk yarısında Eretnaoğluları Beyliği hüküm sürmeye başladı. Ardından Kadı Burhaneddin, Akkoyunlular, Karakoyunlular arasındaki mücadelelerde el değiştirdi. 1404 yılına gelindiğinde Timur hâkimiyetindeki bölgede Abhazlı ailelerin torunları Kabazitenler bir aile hükümdarlığı sürmekte idi.

1467’de Gümüşhane yöresi Akkoyunlular tarafından ele geçirilmişti. 1473 yılında Fatih Sultan Mehmet’in Otlukbeli Savaşında Akkoyunluları yenilgiye uğratmasıyla Gümüşhane’nin Aşağı Dere kısmında Osmanlı hâkimiyeti tesis edildi. Yukarı Dere mevkiinin tahriri 1516-1518 yılları arasında yapıldığından bölgenin Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Zaferinden sonra Osmanlı topraklarına katıldığı anlaşılmaktadır. Bu tarihten sonra Osmanlı Devleti, yöredeki nüfus yapısını Müslüman Türkler lehine değiştirmeye başlamıştır. 18. yüzyılda bölgeye önemli bir Kıpçak kitlesi göç etmiştir.  Bölgeye yerleşen Türk kitleleri her ne kadar İslam inancını benimsemiş olsalar dahi eski inançlarını da gelenek, örf, adet, deyimler ve atasözlerinde muhafaza etmişlerdi.

Bu bilgilere dayanarak, Gümüşhane’de geçmişten günümüze gelen eski Türk inanışlarının sürdürülür olup olmadığını araştırmak için nitel araştırma yöntemlerinden görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmada, Gümüşhane yöresinde nazardan korunma yolları, ateş ve ocak kültleri, ağaç kültü, su pınarları ve nehirler ile ilgili inanışlar ve uygulamaların yanı sıra kargalardan haber bekleme, yerin altındaki öküz ve balık, kapı eşiğine oturanın çarpılacağı veya uğursuzluğa uğrayacağı ile cenaze ve yas törenlerindeki bazı inanışlar ve uygulamalar başlıklar halinde incelenmiştir ve bu gün, Gümüşhane yöresinde yaygın birçok inanışın, gelenek ve göreneğin eski Türk inancı ile bağlantılı olduğu tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen verilerin, eski Türk halklarının kültürleri ve aile yapıları ile ilgilenen, ayrıca Gümüşhane ilinin kültürel yapısını ve bu çerçevede tarihsel gelişimini araştıran konunun uzmanlarına önemli katkıda bulunacağı düşünülmektedir.

Kaynak: Editör:
Etiketler: Gümüşhane’nin, İnanç, Geçmişi,
Yorumlar
Haber Yazılımı